kripton
Sat 21 February 2009, 06:16 pm GMT +0200
Lokman hekim veya Lukman Hekim, islâmlıktan önce yaşadığı kabul edilen efsane kahramanı hekim.
Lokman Hekim efsanesinin doğuşunda, değişik inançların etkisi birbirine karıştığı için üç ayrı motif yer alır. Bazı arap kaynakları Lokman Hekim'i uzun ömrün, bazıları hekimliğin, bazıları da kahramanlığın atası sayarlar, ömrünün yedi kartala bedel olduğu, beslediği yedi kartaldan sonuncusu ölünce kendisinin de öldüğü söylenir.
Lokman'ın insanlara hekimliği Öğreten bir peygamber olduğu inanışları da vardır. Başka bir inanışa göre Lokman, hikmet sahibi bir kişidir; insan soyuna bilgeliği öğreten bir önder, bir yol göstericidir, islâm dininin doğuşundan çok önce ortaya çıkan Lokman Hekim efsanesi, sonradan değişik biçimlere girdi, halkın hayal gücüyle işlenerek zenginleştirildi. özellikle İslâm dininin yayılmasından sonra Lokman, hikmetli şiirler söyleyen bir şair olarak anılmağa başladı. Onun, tarihî bir kimse, bir vezir, büyük devlet adamı olduğunu anlatan masallar, söylentiler de vardır.
Arap edebiyatında bu konuda birçok hikâye bulunur. Daha sonraki çağlarda İran ve Türk Edebiyatına giren bu hikâyeler biçim ve yapı değişikliğine uğradı. Gerek iran, gerek Osmanlı edebiyatında Lokman Hekim, hekimliğin atası olarak tanındı.
Her derde deva, çaresizliklere çare, şifasızlara şifa bulduğu inancı yayıldı. Onun ilk çağda yaşadığı bilinen yunanlı hekim Galenos olduğunu, islâm dünyasına sonradan değişerek girdiğini ileri sürenler vardır. Aisopos, Bile'am ve Ahikar hikayeleriyle birçok benzerlik gösteren Lokman efsanesinin Eskiçağ kaynaklı olduğu, arap dilinde yeni biçimlere girdiği söylenebilir. Lokman Herkim masalı, Eskiçağ inançlarının öz değiştirmesi sonucu ortaya çıkarak her milletin dilinde mahallî bir nitelik kazandı.
Lokman Hekim veya benzerlerinin adı geçen Eskiçağ milletlerinde bulunması bu efsanenin çok eski olduğunu gösterir. Efsane, biraz değişik olarak, halk arasında bugün de yaşamaktadır. Buna göre Lokman, bitkilerin dilinden anlayan ve ölümsüzlüğün ilâcını arayan bir hekimdir.
Çukurova'da birbiriyle konuşan çiçeklerden bu ilâcın nasıl yapıldığını öğrenir; fakat öğrendiklerini yazdığı kâğıt, Ceyhan nehri üzerindeki Misis köprüsünde elinden uçar. Böylece ölüm, insanoğlunun çare bulamadığı felâketlerden biri olarak kalır...
Lokman Hekim efsanesinin doğuşunda, değişik inançların etkisi birbirine karıştığı için üç ayrı motif yer alır. Bazı arap kaynakları Lokman Hekim'i uzun ömrün, bazıları hekimliğin, bazıları da kahramanlığın atası sayarlar, ömrünün yedi kartala bedel olduğu, beslediği yedi kartaldan sonuncusu ölünce kendisinin de öldüğü söylenir.
Lokman'ın insanlara hekimliği Öğreten bir peygamber olduğu inanışları da vardır. Başka bir inanışa göre Lokman, hikmet sahibi bir kişidir; insan soyuna bilgeliği öğreten bir önder, bir yol göstericidir, islâm dininin doğuşundan çok önce ortaya çıkan Lokman Hekim efsanesi, sonradan değişik biçimlere girdi, halkın hayal gücüyle işlenerek zenginleştirildi. özellikle İslâm dininin yayılmasından sonra Lokman, hikmetli şiirler söyleyen bir şair olarak anılmağa başladı. Onun, tarihî bir kimse, bir vezir, büyük devlet adamı olduğunu anlatan masallar, söylentiler de vardır.
Arap edebiyatında bu konuda birçok hikâye bulunur. Daha sonraki çağlarda İran ve Türk Edebiyatına giren bu hikâyeler biçim ve yapı değişikliğine uğradı. Gerek iran, gerek Osmanlı edebiyatında Lokman Hekim, hekimliğin atası olarak tanındı.
Her derde deva, çaresizliklere çare, şifasızlara şifa bulduğu inancı yayıldı. Onun ilk çağda yaşadığı bilinen yunanlı hekim Galenos olduğunu, islâm dünyasına sonradan değişerek girdiğini ileri sürenler vardır. Aisopos, Bile'am ve Ahikar hikayeleriyle birçok benzerlik gösteren Lokman efsanesinin Eskiçağ kaynaklı olduğu, arap dilinde yeni biçimlere girdiği söylenebilir. Lokman Herkim masalı, Eskiçağ inançlarının öz değiştirmesi sonucu ortaya çıkarak her milletin dilinde mahallî bir nitelik kazandı.
Lokman Hekim veya benzerlerinin adı geçen Eskiçağ milletlerinde bulunması bu efsanenin çok eski olduğunu gösterir. Efsane, biraz değişik olarak, halk arasında bugün de yaşamaktadır. Buna göre Lokman, bitkilerin dilinden anlayan ve ölümsüzlüğün ilâcını arayan bir hekimdir.
Çukurova'da birbiriyle konuşan çiçeklerden bu ilâcın nasıl yapıldığını öğrenir; fakat öğrendiklerini yazdığı kâğıt, Ceyhan nehri üzerindeki Misis köprüsünde elinden uçar. Böylece ölüm, insanoğlunun çare bulamadığı felâketlerden biri olarak kalır...